قرآن و ذکر
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَت قُلُوبهُمْ وَ إِذَا تُلِيَت عَلَيهِمْ ءَايَتُهُ زَادَتهُمْ إِيمَناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكلُونَ.
الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصلَوةَ وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ يُنفِقُونَ
...
در میان اسامی قرآن هم من یک اسم را بیشتر از اسم های دیگر دوست دارم. مفسرین برای قرآن نامهای متعددی برشمرده اند تا جایی که بعضی از مفسرین قرآن تا 90 اسم برای قران برشمرده اند. اما رایج ترین نامهای این کتاب آسمانی به این قرار است: قرآن، فرقان، كتاب، تبیان، کلام، نذیر و ... . من از بین این اسامی متعدد، نام "ذكر" را بیشتر دوست دارم. در آیات متعددی از قرآن کریم این اسم مستقیم و یا غیرمستقیم برای قرآن بکار رفته است از جمله در آیات زیر: انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون (حجر/ ۹) - و انزلنا اليك الذكر لتبين للناس ما نزل اليهم و لعلهم يتفكرون (نحل/ ۴۴ )- و انه لذكر لك و لقومك (زخرف/ ۴۴) - و هذا ذكر مبارك انزلناه افانتم له منكرون (انبيا / 50) - ص و القرآن ذى الذكر (ص/ ۱) - ان هو الا ذكر و قرآن مبين (یس/ ۶۹) - و لقد يسرنا القرآن للذكر فهل من مدكر (قمر / ۱۷).
من این اسم را از این جهت بیشتر دوست دارم که به نظرم می رسد این اسم قرآن و دین و اساسا آیات خدا را تنها تذکر و یادآوری برای بشر معرفی می کند، گویی انسانه فطرتا با خدا آشنا هستند و خدا را می جویند و تنها تذکر و یادآوری کافی است تا این راه را گم نکنند. و قرآن نیز تنها برای همین هدف نازل شده است: برای یادآوری. به بیان دیگر، در این اسم نوعی اختیار انسان و عدم اجبار او برای حرکت در جهت دین نهفته است و یادآور این آیه شریفه قرآن است که : لا اکراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی.
اگر در آیات زیر دقت کنیم، فکر کنم به همین نتیجه می رسیم:
تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ سَبِيلاً (و اين محققا تذكر است پس اگر كسى خواست مى تواند راهى به سوى پروردگارش اتخاذ كند) (مزمل /19)
إِنْ هُوَ إِلا ذِكْرٌ لِّلْعَلَمِينَ. لِمَن شاءَ مِنكُمْ أَن يَستَقِيمَ(كه اين بجز روشنگرى مردم عالم غرضى ندارد. تا هر كس مى خواهد مستقيم شود)(تکویر/ 27 و 28)
تا خود را به چيزي ندادي به كليت، آن چيز صعب و دشوار مي نمايد، چون خود را به كلي به چيزي دادي. ديگر دشواري نماند (مقالات شمس، دفتر اول/ص 85)